Monday, July 7, 2014

ԳՄ. ստալինյան կառույցը մնում է

Հուլիսի 4-ին Հայաստանի գրողների միության հիմնադրման 80-ամյակն էր նշվում։
Բավական խորհրդանշական է, որ միջոցառումը տեղի ունեցավ Կոմեդիայի թատրոնում։
Այս միությունը հասարակական կազմակերպության կարգավիճակ ունի, այսինքն՝ համարվում է «անկախ» կառույց։

Բայց արի ու տես, որ իբրեւ «ՀԱՑԻՎ» միությունը իշխանություններից նվեր ստացավ ծառայողական մեքենա եւ համակարգիչներ։

Ավելին՝ իշխանության կողմից հրապարակված շնորհավորհական ուղերձում էլ նշված է. «Ձեր խնդիրն է գեղարվեստորեն արտացոլել այդ նոր պայմաններն ու իրողությունը, սակայն շարունակել առաջնայինը համարել հայրենիքի ու նրա քաղաքացու շահերը»։

Ստալինի կողմից ստեղծված ստեղծագործական միություններում, փաստորեն, ոչինչ չի փոխվել։ 1930-ականներին բոլշեւիկյան իշխանությունը ճիշտ այսպես հրահանգում էր, թե ինչի մասին եւ ինչպես պետք է գրեն գրողները։

Սա 21-րդ դարն է, բայց ժամանակակից գրողները նույն կերպ, ինչպես անցյալ դարի 30-ականներին՝ դահլիճում նստած, հանգիստ լսում էին իրենց առաջադրված խնդիրը։

Թեպետ, գուցե իսկապե՞ս պետք էր շեշտել, թե ինչի մասին գրեն մեր գրողները, որոնց մեծ մասը ակտուալ թեմաները թողած՝ ժամանակավրեպ ու անհետաքրքիր թեմաներ են շոշափում, ինչի պատճառով ընթերցող չունեն։ Նրանք այնքան կյանքից կտրված են, որ թերթելով նոր հրատարակությունները, մտածում ես՝ լավ, այս հեղինակները ո՞ր մոլորակում են ապրում կամ ե՞րբ են վերջապես 19-րդ դարից հասնելու մեր ժամանակներ։

Պակաս ուշագրավ չէր նաեւ հոբելյանական առիթով իշխանության կողմից մի քանի գրողների ոսկե հուշամեդալով պարգեւատրելու փաստը։ Այն էլ «Հայ գրականության մեջ ներդրած նշանակալի ավանդի համար»։

Վերջին երկու տասնամյակներին գրական ընթացքին քիչ թե շատ հետեւած մարդիկ անգամ մեծ դժվարությամբ կարող են հիշել պարգեւատրված գրողների անունները, եթե չասենք՝ մի քանիսի անունն առաջին անգամ էին լսում։

Մի խոսքով, ստալինյան կառույցը մնում է ստալինյան կառույց՝ բնույթով, գործելաոճով եւ իշխանությանը ծառայելու անվերապահ հավատարմությամբ։

Դե, 80 տարեկան միությունն իր այս «պատկառելի» տարիքում հո չի՞ փոխվելու...

ԿԻՄԱ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԻ 
ֆեյսբուքյան էջից

«Աշխարհում 12-20 տոկոսն են կազմում էլեկտրոնային գրքերը»

Գրական գործերին ու գրական տեղեկություններին մեր օրերում ընթերցողը ծանոթանում է ավելի շատ էլեկտրոնային կայքերի՞ միջոցով, թե՞ նախընտրում է գրքերն ու գրական պարբերականները: Ըստ այդմ` ինչպիսի՞ն է գրական մամուլը մեր օրերում: Անդրադառնալով irates.am-ի այս հարցերին, գրողների միության նախագահ ԷԴՈՒԱՐԴ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆԸ նախ թվարկեց գրողների միությունում և գրողների միությունից դուրս գործող գրական պարբերականները` «Գրական թերթ», «Նորք», «Լիտերատուրնայա Արմենիան», «Արտասահմանյան գրականություն», «Գրեթերթ», «Ցոլքեր», «Նարցիս» , «Գարուն», «Անդին»:

Նշեց, որ գրական մամուլը որոշակի պետական աջակցություն է ստանում: Շուտով ՀԳՄ կայքը նորովի կգործի . «Էլեկտրոնային, թե դասական եղանակով են կարդում, պետք չէ հիվանդագին ընդունել: Ով ոնց ուզում է` թող կարդա: Մեր սերունդը կապված է թղթային գրքին, ես ինքս գիրքն այդ ձևով ավելի եմ սիրում, գրքի ձևավորումը, հոտը, ոնց որ ասում են, այդ ամենը, իհարկե, կա, նաև կարդալու սովորություն է առաջանում: Մեկ ուրիշն էլ էլեկտրոնային եղանակով է կարդում: Բայց աշխարհում 12-20 տոկոսն են կազմում էլեկտրոնային գրքերը: Մեզ մոտ տոկոսայինը չգիտեմ, բայց էլի նույն թվերն են: Համենայն դեպս, չի կարելի ասել, թե դասական գիրքը մահանում է, ճգնաժամ է: Հավատանք, որ երկու ձևով էլ պիտի կարդան: Կարևորը ընթերցանությունն է»:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Wednesday, May 7, 2014

ԼՂՀ ԳՄ նախագահ Վարդան Հակոբյանի երազը


Ղարաբաղի գրողների միության նախագահ Վարդան Հակոբյանն արդեն 30 տարի է՝ նստած է ԳՄ ղեկավարի աթոռին։ 30 տարում ինտրիգներ սարքելով, կասկածելի մրցակիցներին իրար դեմ լարելով, զրպարտելով, երբեմն էլ նաև սպառնալով ու վախեցնելով նրանց՝ նա անառիկ է պահել իր աթոռը։

Ու ահա, նա դարձյալ զրպարտություն, իրեն յուրահատուկ հերթական ստոր կեղծիքն է տպագրել։ Փորձեց լավ զգալ դրանից։ Իր մեջ կուտակված մաղձը, թույնը թափելուց կարծես թե պիտի հանգստանար, թեթևանար, բայց չէր ստացվում, հոգին չէր խաղաղվում։ Գնաց աշխատավայր, քարտուղարուհին սուրճ մատուցեց, սակայն նրան թվաց, թե քարտուղարուհին խղճահարությամբ նայեց իրեն։ Քիչ հետո դուռը ծեծեցին, ներս մտավ աշխատողներից մեկը, ինչպես միշտ՝ վախեցած ու շողոքորթ ժպիտը դեմքին սառած։ Բայց սա էլ կարծես խղճահարությամբ էր նայում իրեն։

Մինչև կեսօր նրա մոտ եկան նաև կոլեգաներից մի քանիսը։ Բոլորն էլ նրանից վախենում էին, բայց Հակոբյանին թվաց, թե սրանք էլ են իրեն մի ուրիշ ձևով նայում՝ խղճահարությամբ ու ցավով։ Ասես եկել են իրեն ցավակցելու։

Կեսօրից հետո Ղարաբաղի ԳՄ նախագահը որոշեց չգնալ աշխատանքի, որովհետև աստիճաններով բարձրանալիս հարևանը նույնպես ցավակցական հայացքով էր նայում և նույնիսկ մի տեսակ բարևեց։ Այն էլ ոչ թե բարև էր, այլ կարծես ասում էր՝ մնաս բարով...

Հակոբյանն ուզում էր բղավել, գոռալ, ասել, որ կենդանի է դեռ, ոչ մեկի խղճահարության կարիքը չունի, արդեն 30 տարի անփոփոխ ղեկավարում է Ղարաբաղի գրողների միությունը, դեռ մի այդքան էլ է ղեկավարելու։ Ուզում էր գոռալ, հայտարարել, որ ինքը Հայաստանի ու Ղարաբաղի ամենահարուստ գրողն է, այնքան փող ունի, որ կարող է իրեն ցավակցող հարյուրավորներին գնել, բայց կոկորդից ձայնի փոխարեն ինչ-որ խռխռոց դուրս եկավ։

Այդ գիշեր Հակոբյանը շատ վատ քնեց։ Բայց դա ոչ թե քուն էր, այլ մի անտանելի մղձավանջ։ Երազներն էլ խառն ու կցկտուր էին։ Հետո երազում տեսավ նրան։ Դուռը կամաց բացվեց, ու ներս մտավ նա՝ Հակոբյանի խիղճը։ Այս անգամ չբարևեց նույնիսկ։ Մթնված ու անտրամադիր էր։

- Սլավի՛կ, էդ ի՞նչ ես արել նորից,- հանդիմանանքով ասաց նա։-Ուրիշների ստորագրությամբ՝ այնքա՜ն գրեցիր, կեղծեցիր, զրպարտեցիր, չհանգստացա՞ր, հիմա էլ նույն զրպարտություններդ սկսել ես քո ստորագրությամբ տպել։ Ախր, քեզ ոչ ոք չի հավատում, դու ինքդ բոլորից լավ գիտես, որ ստում ու կեղծում ես։ Մարդիկ արդեն ծիծաղում են քեզ վրա։ Անցյալ անգամ էնքա՜ն երդվել էիր, խոսք էիր տվել, որ վե՛րջ, էլ զրպարտություններ չես գրելու։ Գոնե մի անգամ տղամարդու պես տեր կանգնեիր խոստմանդ։ Էդքան խաբելով, պարսավանքներ գրելով, ինտրիգներ սարքելով ո՞ւր ես գնում, մտածե՞լ ես այդ մասին։ Գոնե մի անգամ հետ նայե՞լ ես անցած ճանապարհիդ։ Կոխած տեղդ ոչ միայն ծաղիկ, խոտ էլ չի բուսնում։ Ոչ մի սրբություն չունես։ Անգամ նահատակված մարդու՝ Վարդան Հակոբյան-Հեսու վարդապետի էջն ես կողոպտել «Վիքիպեդիայում» և այնտեղ քո կենսագրությունը խցկել՝ մոռանալով ջնջել «վախճանվել է 1915 թ. Մուշի մոտ» տողը...

Հակոբյանը փորձեց հակաճառել, բայց բառերի տեղ բերանից անհոդաբաշխ ինչ-որ ձայներ դուրս եկան։

- Չէ՛, մի՛ խոսիր, դու լռի՛ր,- Խիղճն այս անգամ շատ զայրացած էր երևում,- հեքիաթներդ նորից չպատմես։ Վե՛րջ տուր, երդվում ես ու ստում, փորձում հիմարացնել բոլորին։ Գոնե ինձ հետ անկեղծ եղիր, մի՛ խաբիր, մի՛ կեղծիր։ Քո պատճառով արդեն ամաչում եմ մարդամեջ դուրս գալ։ Վերջին անգամ փողոցում անցորդներն այնպես էին ինձ նայում, կարծես օտար մոլորակից եկած հրեշ լինեի։ Մեկն էլ արհամարհանքով ասաց՝ քեզնից ի՞նչ Վարդան, չէ՜ մի, Վարդան Մամիկոնյա՜ն... Քո Սլավիկ անունն էլ փոխել ես մեր քաջ հերոսի անունով՝ որ ի՞նչ։

Կենսագրությունումդ էլ գրում ես. «Վ. Հակոբյանի ստեղծագործությունները տպագրվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, վրացերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով»։ Երևանում օտար լեզուների «գիտակ» մի քանիսին թարգմանել ես տալիս գրածներդ, Երևանում էլ տպում, որ ի՞նչ։ Ասես անգլիացին ու ֆրանսիացին էնտեղ ոտ ու ձեռ ընկած, իրենց դեսպանների միջոցով մակուլատուրադ իրենց երկիր արտահանելու մասին են մտածում միայն։ Այն դեպքում, որ քո հայրենիքում 20-30 ընթերցող չունես...

Ինչո՞ւ ես անամոթ ստեր տարածում քո խամաճիկների ստորագրությամբ, իբր, «Արցախը մայր Հայաստանին միացնելու մասին նամակի նախաձեռնողներից ու պատրաստողներից մեկն ես ու նամակի տակ առաջին ստորագրության հեղինակը», իբր, «Վարդան Հակոբյանը ոչ միայն պոետ է, այլ ազատամարտիկ, քաղաքական գործիչ...», ու այդ անամոթ խաբեությամբ ոգևորված տարածել ես, թե «մայիսի 8-9-ը Վարդան Հակոբյանն ակտիվորեն մասնակցել է Շուշիի ազատագրության ռազմագործողությանը»... Գոնե կյանքում 10 մետրից զենք տեսած լինեիր, էլ չեմ ասում՝ զենք բռնած։ Բանակում չես ծառայել ու զորակոչի ենթակա տղաներիդ էլ 1992-ի փետրվարին Մարտակերտի շրջանից վիրավորներ տեղափոխող ուղղաթիռով փախցրել ես Երևան, հետո էլ դու մեկնել...

- Հերի՛ք է, լռի՛ր,- Հակոբյանի դեմքը կապտել էր։

- Ո՛չ, հերիք չէ։ Իսկ դու այդ «հերիքի» մասին երբևէ մտածե՞լ ես։ Հարցազրույցներ ես տալիս, հին փչոցիդ նոր փչոցներ գումարում։ Ասում ես՝ «Լինել Արցախի գրողների միության ղեկավար, նշանակում է ոչ թե պաշտոն վարել, այլ՝ մարտական դիրք գրավել»: Այդ որտե՞ղ ես մարտական դիրք գրավել՝ Երևանո՞ւմ, թե՞ Ստեփանակերտի կառավարական շենքերի շուրջ՝ իշխանություններից մի բան մուրալու համար։ Ինձնից էլ շարունակ փախչում ես, վախենում ես հիշեցնեմ «քաջագործություններդ»։ Արցախի ինքնապաշտպանության համար զենք ձեռք բերելու համար հավաքված սուղ միջոցներից այն տարիների համար պատկառելի 1700 ռուբլի էիր վերցրել. ի՞նչ ես արել այդ գումարը...

- Բավակա՛ն է...

- Քո միությունում Վերահսկիչ պալատի կողմից անցկացված ստուգումները հիշիր, որի մասին գրել էին թերթերը։ Ու դեռ միայն մի տարվա ֆինանսական գործերդ էին ստուգել և բազմաթիվ խայտառակ խախտումներ հայտնաբերել։ Ի՞նչ կլիներ վիճակդ, եթե քո 30 տարվա գործունեությունդ ստուգեն և դուրս գան կուտակած միլիոններիդ վրա։ Այդ մասին մտածե՞լ ես... Եթե մեկը հարցնի, թե ինչպե՞ս ես 1990-ականներին սփյուռքից կարիքավոր գրողների համար օգնությունից 100 դոլոր ստացել՝ որպես կարիքավոր գրող և 10 տարի հետո սկսել լողալ միլիոնների մեջ, ի՞նչ ես պատասխանելու... Մեր բարեկամ, մշակույթի գործիչ Շահեն Մկրտչյանն է նույնիսկ ձեռ առնում քեզ։ Ինձնից լավ ես հիշում, թե ինչ է գրել. «Դու ասպարեզ ես ելել մի հզոր բարերարի՝ Կևորկովի հովանավորությամբ... Վարդան բանաստեղծը չի գրավում իր հաստատուն տեղը ազգային գրականության մեջ, թեև շատ հեշտությամբ մեկը մյուսի հետևից գրքեր է ասպարեզ հանում... Իբրև համագյուղացի, մի քիչ էլ բարեկամ, խորհուրդ կտայի, որ մանր-մունր քինախնդիր բաները մի կողմ թողնես և զբաղվես ավելի լուրջ գործերով: Վերջակետ դնես «քողարկված» ստորացուցիչ մուրացկանությանը, կարևոր հարցերը սեփական ստամոքսի պրիզմայով լուծելու գեշ սովորությանը... Երեկ քեզ դիտողություն անողներին լռեցնում էիր Կևորկովի հետ ունեցած քո ջերմ հարաբերություններով, իսկ այսօր, դրության տեր պաշտոնյաների անունները շահարկելով, փորձում ես նույնը կատարելու»...

- Լռի՛ր, մի՛ շարունակիր,- Հակոբյանը վախեցած շուրջը նայեց,- կլսեն...

- Իսկ ինչո՞ւ լսելու մասին 2010 թվականի այն օրը չես մտածել, երբ Արցախի իշխանություններին վախեցնելու համար, շանտաժի նպատակով քո գրողների միության վարչությունը հավաքել ու հարց ես բարձրացրել. «Առաջարկում եմ ԼՂՀ գրողների միությունը դուրս բերել ԼՂՀ կազմից և դիմել Ադրբեջանի գրողների միությանը, այդ պետության գրողների միության կազմում ընդունելու խնդրանքով»: Բախտդ բերել էր, որ այդ խայտառակ դեմարշիդ մասին իշխանությունները չեն իմացել, Երևանում՝ նույնպես... Բայց կոլեգաներդ արդեն փսփսում են տարբեր մարդկանց մոտ...

- Վերջացրո՛ւ, վերջացրո՛ւ... Եկել, ինձ դասեր ես տալիս,- Հակոբյանը կատաղած ոտքի ելավ ու գրպանից մի թուղթ հանեց։- Հապա ինչպե՞ս վարվեմ սրա հետ։ Տպագրվելու օրից 20 տարի է անցել, բայց սրա պատճառով քուն ու հանգիստ չունեմ։

Խիղճը վերցրեց թուղթն ու սկսեց հանգիստ կարդալ.

- Ես անկեղծորեն հավատում եմ քեզ,
Դու Ղարաբաղի մասին երգ չունես,
Եվ բանաստեղծի սիրտ չունես մաքուր,
Դու հոնորար ես բառերից սարքում։

Քոնը կեղծելն ու շողոքորթելն է,
Քոնը քծնությամբ պաշտոն շորթելն է,
Քոնը իրար դեմ մարդկանց լարելն է,
Քոնը ամբիոնից ստից ճառելն է։

Քոնը սակարկել, դռներ բախելն է,
Քոնը, ընչաքաղց, առնել-ծախելն է,
Քոնը շանտաժն ու վայրահաչելն է,
Քեզնից ուժեղի ոտքը պաչելն է։

Մատնելն է քոնը, քոնը փքվելն է,
Քոնը սրբության վրա թքելն է:
Դու երկու տիրոջ ոտք լիզող շուն ես,
Դու Ղարաբաղի մասին երգ չունես։

Դե, հա, գիտեմ, Վազգեն Օվյանի պամֆլետն է քո մասին... Բայց խոստովանիր, որ լավ է գրել, իսկը քո դիմանկարն է, մի ավելորդ տող, մի ավելորդ բառ չկա, քո քանդակն է...

- Լռի՛ր, լռի՛ր, լռի՛ր- Հակոբյանը բռունցքը կատաղած զարկեց սեղանին, բայց այնպես պինդ էր զարկել, որ ցավից վեր թռավ։

Լույսն արդեն բացվում էր, բայց մահճակալին կիսանստած, քրտինքի մեջ կորած Հակոբյանին թվաց, թե չորս կողմը խավար է։

ՎԱՀՐԱՄ ՕՀԱՆՋԱՆՅԱՆ

Հ.Գ. - Օգտագործված փաստերը վերցված են հայաստանյան և արցախյան մամուլից...

Աղբյուրը՝
  7 or.am

                 Zham.am

Tuesday, April 22, 2014

Գրողների միությունը որևէ առնչություն չունի մրցանակների հետ


Հարցազրույցներ ՀՀ ԳՄ նախագահ Էդ. Միլիտոնյանի հետ

- Պետական եւ նախագահի մրցանակների շնորհումն ամեն անգամ աղմուկի առիթ է դառնում: Այս տարի եւս կոնֆլիկտ եւ աղմուկ եղավ: Մեղադրանքներ հնչեցին, որ գրողների միջամտությամբ է այս կամ այն հեղինակը մրցանակ ստացել։ Որքանո՞վ է մրցանակաբաշխությունն առնչվում Գրողների միության հետ։

- Պետական մրցանակը եւ նախագահի մրցանակը Գրողների միության հետ չեն առնչվում։ Եթե դիմում են հանձնաժողովի անդամի որեւէ թեկնածու ներկայացնել, Գրողների միությունը ներկայացնում է։ Առնչվում է միայն այդքանով, բնականաբար՝ Գրողների միությունը չի ձեւավորում ոչ հանձնաժողովը, ոչ էլ հանձնաժողովի աշխատանքներն է կազմակերպում։ Ցավալի է, որ հաճախ հենց Գրողների միության նախագահի անձի հետ են կապում, թե ինքն է հերթական թեկնածուին կամ մրցանակակրին որոշում։ Գոնե իմ այս աշխատանքային շրջանում նման բանով ես չեմ զբաղվել, ոչ մասնակցել եմ այդ հանձնաժողովների աշխատանքի ընթացքին, ոչ էլ որեւէ առաջադրված գրողի հարցով լոբբինգ եմ արել կամ խոսել ինչ-որ մեկի դեմ:

- Նախագահի այս տարվա մրցանակաբաշխության հետ կապված աղմուկի վերաբերյալ ի՞նչ կասեք։ Հայտնի է, որ այս տարի ներկայացված աշխատանքներից ոչ մեկը բավարար ձայներ չստացավ, եւ մրցանակը չհանձնվեց:

- Բնականաբար, որեւէ առնչություն մենք չենք ունեցել, Գրողների միությունն անգամ հանձնաժողովի անդամ չի առաջադրել։ Իսկ ես եթե որեւէ հանձնաժողովի անդամ չեմ, բարոյական չեմ համարում այդ հանձնաժողովի աշխատանքներին խառնվել։ Եթե որեւէ գրող ստացել է կամ չի ստացել, դա հանձնաժողովի քննարկման եւ քվեարկության խնդիրն է եղել։ Եվ դա էլի կապել Գրողների միության հետ, կարծում եմ՝ ծուռ հայելիների աշխարհից է։ Ասել, թե միայն բանաստեղծներն են ստանում, այդպես չէ, վերջին 10 տարվա ընթացքում մի շարք արձակագիրներ եւս ստացել են։ Եվ ՀՀ պետական, եւ նախագահի մրցանակներ են ստացել Ռուբեն Հովսեփյանը, Վահագն Գրիգորյանը, Վահագն Մուղնեցյանը, նրանցից առաջ՝ Աղասի Այվազյանը եւ ուրիշներ։ Որեւէ խտրականություն չի եղել, դա հանձնաժողովների խնդիրն է, իրենք քննարկում, իրենք էլ քվեարկում են։

- Բայց, այդուհանդերձ, ամեն տարի աղմուկ է բարձրանում, անգամ մամուլով են դժգոհում անարդար կամ կողմնակալ վերաբերմունքի համար։ Ո՞րն է պատճառը։

- Մեր գրողներից շատերը մտածում են, որ իրենց գործն է արժանի, դա իրենց ճաշակին, խղճին թող մնա, ես չէ, որ պիտի ասեմ, թե ով ինչպես մտածի, ամեն գրող էլ իր մասին ունի կարծիք, գուցե մեկինը չափազանցված համարենք, մյուսինը՝ խիստ օբյեկտիվ, դա գրողի խնդիրն է։ Համենայնդեպս, ես մի բան չեմ կարող լրջորեն ընդունել, երբ ամեն անգամ մեկը ստանում է, մի 8-9 թեկնածու բողոքում են, թե ինչու նա, եթե չստացողներից որեւէ մեկն էլ ստանար, մյուսները նորից դժգոհելու էին։ Որքան հասկանում եմ, սա լուրջ չէ անվանի գրողի համար, բոլորն էլ պիտի հակված լինեն հարգելու միմյանց գործը, եւ իրենց համարելով ամենաարժանավորը՝ մեղադրել մյուսի գործը, ճիշտ չեմ համարում։ Հանձնաժողով կա՝ թող քննարկի։

- Մրցանակաբաշխությանը մասնակցող գրողները դժգոհում են, որ հանձնաժողովի անդամները ներկայացված գրքերն անգամ չեն կարդում։ Հնարավոր չի՞ մտահոգ ու բարեխիղճ մարդկանցից հանձնաժողով կազմել։

- Թե ինչու չեն կարդում, այ, դրա պատասխանը չեմ կարող տալ, որովհետեւ ոչ հանձնաժողովի անդամ եմ, ոչ էլ կարող եմ նրանց փոխարեն ասել, եւ այդ ասողները չգիտեմ, թե ինչի վրա են հիմնվում։ Իսկ պետական եւ նախագահի մրցանակների հանձնաժողովների կազմավորման գործում մենք որեւէ գործ չունենք, որպես Գրողների միություն։

- Մի տխուր հանգամանքի էլ եմ ուզում անդրադառնալ. նաեւ շոշափվում է, թե Հովհաննես Գրիգորյանի հիվանդությունը դեր է խաղացել նրա պետական մրցանակ ստանալու որոշման մեջ, բացի այդ, որ Լեւոն Անանյանը նախապես որոշում էր, թե ով է մրցանակ ստանալու։

- Եվ ուզում եմ ավելացնել, թե ասելը, որ Հովհաննես Գրիգորյանին հիվանդության համար են մրցանակ տվել, դա անարգանք է նրա հիշատակի նկատմամբ։ Ամեն գրող թող իր մեջ մտածի՝ արդյո՞ք ինքն ավելի շատ գործ է արել մեր գրականության համար, գեղարվեստական մտքի զարգացման համար, քան Հովհաննես Գրիգորյանը, քան այդ սերնդի որոշակի գրողներ։ Բանաստեղծ են, թե արձակագիր, նշանակություն չունի, այդ մարդիկ 40-50 տարի մասնակցել են գրական ընթացքին, եւ այդ մարդկանց մրցանակ տալը ես խիստ դրական եմ համարում, ճիշտ եմ համարում։ Այդտեղ հիվանդությունը դեր չի խաղացել, Հովհաննես Գրիգորյանի գրականությունն արժանի էր պետական մրցանակի, եւ ստացել է։ Իսկ թե Լեւոն Անանյանը մեր գրողներից մեկին նախապես ասել է, թե Միլիտոնյանին ենք տալիս մրցանակը, ես դա բացառում եմ, որովհետեւ ես Անանյանին չէի ասել, որ իմ գիրքը ներկայացրել եմ, եւ նա իմ անունը չէր կարող ասել։ Անանյանը պետական մրցանակի հանձնաժողովի նախագահն էր, բայց ես չեմ կարծում, որ նախագահն է միանձնյա որոշում, փակ-գաղտնի քվեարկություն է, եւ ամեն մարդ իր ճաշակի եւ ընտրության տերն է։

 Ֆելիքս ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

Հարյուրամյակ կնշվի, պետբյուջեից լիքը փող դուրս կգրեն, հերթապահ որմազդները կկախվեն, հերթական միջոցառումները կարվեն, կմոռացվի-կգնա…


Հարցազրույց հայագետ, պատմաբան, կինոգետ, բանասիրական. գիտությունների. թեկնածու Արծվի Բախչինյանի հետ:

-Ի՞նչ խնդիրներ է լուծում գրականությունը, մարդկության կենսագրության մեջ և ի՞նչ խնդիրներ է լուծում հիմա:
-Գրականությունը դարեր շարունակ եղել է ժամանակների և սերունդների միջև մտավոր կապն իրականացնող ու պահպանող մեծագույն միջոցը։ Այն մշտապես եղել է բազմագործառույթ՝ մարդկության հիշողությունը, պատմությունը հավերժացնելուց մինչև որպես ժամանցի միջոց ծառայելը։ Այսօր էլ այն լուծում է իր սկզբնավորման ժամանակաշրջանից առկա նույն խնդիրները, մեկի համար լինելով աշխարհաճանաչողության խոր աղբյուր, ոմանց համար՝ բիզնեսի տեսակ, առանձին ազգերի համար՝ սեփական ինքնության պահպանման հզոր զենք կամ աշխարհին ներկայանալու այցետոմս։ Իսկ առհասարակ, գրականությունը կարելի է սահմանել որպես լեզվի, որպես հանրային-մշակութային մեծ արժեքի, լավագույն դրսևորումը։ Մեկ դարից ավելի է, ինչ գրականությունն ունեցավ մրցակից՝ ի դեմս կինոյի, սակայն քանի կա մարդկությունը, նրա այդ երկու հանճարեղ մշակութային հայտնագործություններն էլ զուգահեռաբար, միմյանց լրացնելով, շարունակելու են իրենց առաքելությունը։

-Տարբերվո՞ւմ է ժամանակակից հայ գրականությունը համաշխարհային արդի գրականությունից: Եվ հատկապես ինչո՞վ է պայմանավորված այդ տարբերության առկայությունը:
-Չի կարող չտարբերվել, դեռ այդքան չենք համաշխարհայնացվել։ Իսկ այդ տարբերությունը թերևս պայմանավորված է մեր ազգի անցած ուղիով ու փորձառությամբ, մեր լեզվի, գրականության առանձնահատկություններով… լուրջ տեսական հարց է, որ գիտական հիմնավորում և վերլուծություն է պահանջում։

-Մոտենում է ապրիլի 24-ը… չե՞ս կարծում, որ ամեն տարի, նվնվում ենք, փաստավավերագրական ֆիլմեր ենք ցուցադրում, բողոքում ենք, սպասում, թե այդ օրը ո՛ր երկրի նախագահը ցեղասպանություն բառը կարտասանի… Այսպես մինչև ե՞րբ:
-Մինչև որ կունենանք հստակ պետական քաղաքականություն ցեղասպանության խնդրի շուրջ։ Երբ կհասկանանք, որ հարցը վաղուց ճանաչել տալու մակարդակից վեր է բարձրացել, որ արդեն պետք է խոսել միջազգային իրավունքի հարթությունից։ Մեր ներկա իշխանությունները պիոներ-պալատի մակարդակի միջոցառումներից մի աստիճան չեն բարձրանում ոչ միայն ցեղասպանության, այլև շատ ուրիշ լուրջ խնդիրների առումով։ Հարյուրամյակ կնշվի, պետբյուջեից լիքը փող դուրս կգրեն, հերթապահ որմազդները կկախվեն, հերթական միջոցառումները կարվեն, կմոռացվի-կգնա, մինչդեռ պետական լուրջ քայլեր, ինչպես միշտ, չեն կատարվի։ Այսինքն, ումի՞ց սպասել պետական լուրջ քայլեր, եթե այսօր պետությունն ինքը դարձել է հեղհեղուկ մի հասկացություն…

-Կա՞ թեմա, որը կարծում ես, որ այսօր շատ կարևոր է, մինչդեռ այդ թեմաների մասին մարդիկ չեն խոսում… ֆիլմեր չեն նկարահանվում…
-Իհարկե, շատ ցանկալի կլիներ ավելի բացեիբաց խոսել մեր սոցիալական, ընտանեկան կյանքի մի շարք արատավոր կողմերի, հայ կնոջ իրական վիճակի մասին, մեզանում արմատավորված փարիեսցիության, կեղծ արժեքների մասին, որոնցից վայրկյան առաջ ազատվելը կնպաստեր մեր հանրության առողջացմանը։ Այս հարցերից մի քանիսին անդրադարձել եմ վերջերս հրատարակած իմ պատմվածքների գրքում։

-Վերջին ֆիլմը, որ նայել ես ու հավանել, ավելին՝ կինոգետի աչքերով…
-Որպես օրենք՝ ավելի շատ նայում եմ ու չեմ հավանում։ Մեծ սպասումներ չունեի Արոնոֆսկու «Նոյից» (թեև նա հետաքրքրական ռեժիսոր է)։ Վերջին հավանածս կինոնկարներն են Միխայել Հանեկեի «Սերը» և Ան Լիի «Պիի կյանքը»։ Վերջինը չափազանց ուշագրավ էր ոչ միայն իր ուղերձով և պատմությանը շնչակտուր հետևել տալու վարպետությամբ, այլև տեխնիկայի, տվյալ դեպքում՝ համակարգչային գրաֆիկայի գերազանց գործածությամբ, որ լիովին մոռացնել է տալիս գեղարվեստական պայմանականությունը։

-Ո՞վ Է Արծվի Բախչինյանը… նման հարց տվե՞լ ես երբևէ, ինքդ քեզ…
-Շատ հաճախ տալիս եմ այդ հարցը։ Ո՞վ է Ա. Բ.-ն… իր ծնողների զավակը, իր բալիկների հայրը, որ շատ է սիրում պատմաբանասիրական հետազոտություններ, կինո, բալետ, խոհանոցային գործեր… Իսկ եթե լուրջ՝ իր երկրին, իր մշակույթին կառչած, միաժամանակ ողջ աշխարհի հետ բաց շփվող մի տեսակ, որը մշտապես տառապում է իր ժողովրդի ցավերով ու երկրում տիրող անօրինությունից ու փորձում է իր ամենօրյա գործերով իր լուման ներդնել մեր համընդհանուր գործում։ Լավ ձևակերպեցի՞…

Հարցազրույցը՝ Արթուր Հայրապետյանի

Thursday, April 17, 2014

ՀԳՄ-ն դիրքորոշում է արտահայտում՝ առանց դիրքորոշում ունենալու


ՀԳՄ-ն դիրքորոշում է արտահայտում՝ առանց դիրքորոշում ունենալու
Գրականության ոլորտում նախագահի մրցանակի շուրջ ստեղծված իրավիճակի մասին մոտ 20 օր առաջ գրել էինք, մասնավորապես այն, որ 2-րդ փուլ անցած 3 գրքերից Ղուկաս Սիրունյանի «Իմ թվերը» բանաստեղծությունների ժողովածուն կրկնության պատճառով քվեարկությունից դուրս էր թողնվել (ժողովածուում նախկինում տպագրված գործեր  կային ընդգրկված), եւ ընտրությունը կատարվել էր 2 գրքերի՝  Արեւշատ Ավագյանի «Ինքնության գույնն ու իմաստը» եւ Հովհաննես Երանյանի «Ողորմություն Ֆրոսյային» գործերի միջեւ, որի արդյունքում հանձնաժողովի 7 անդամներից 2-ն իրենց ձայնը տվել էին Հովհաննես Երանյանի, 3-ը՝ Արեւշատ Ավագյանի գրքին, իսկ հանձնաժողովի 2 անդամ ընդհանրապես դեմ էին քվեարկել 2 գրքին էլ։ Քանի որ Արեւշատ Ավագյանի գիրքը ստացել էր ձայների մեծամասնությունը, բայց ոչ կեսը, ապա հանձնաժողովը ՀՀ նախագահին ուղղված դիմում-առաջարկով էր հանդես եկել: Թե ինչպիսին էր եղել այդ առաջարկության բովանդակությունը՝ տալ մրցանակ այս տարի գրականության ոլորտում, թե ոչ, հանձնաժողովի նախագահ Ազատ Եղիազարյանը դեռ օրեր առաջ չասաց՝ նշելով, որ նախագահի հաստատումից հետո միայն կասվի դրա մասին (նախագահի մրցանակն աղմուկ հանեց նաեւ նրանով, որ նախօրոք որոշված էր այն տալ Ղուկաս Սիրունյանի գրքին, բայց քանի որ գիրքը պայքարից դուրս մնաց, ապա հանձնաժողովի անդամները դրսեւորեցին դասական չուզողություն՝ 2 գրքերից եւ ոչ մեկին չտալով առավելագույն ձայն)։

Պարզվում է՝ օրերս ՀԳՄ նիստի ժամանակ Գրողների միության նախագահությունը նամակ է գրել նախագահին, որ, հաշվի առնելով գրականության շահերը, նախագահի մրցանակն այս տարի տրվի այն գրքին, որն ստացել է ձայների մեծամասնությունը, այսինքն՝ Արեւշատ Ավագյանի գրքին։ Ի դեպ, նախագահությունը երկար մտածել է՝ վերը նշված հարցը ձեւակերպել որպես խնդրա՞նք, թե՞ առաջարկ, վերջը կանգ են առել առաջարկի վրա։

Գրողների միության նախագահ Էդվարդ Միլիտոնյանից փորձեցինք ավելին իմանալ նամակի, դրա բովանդակության եւ ընդհանրապես ՀԳՄ դիրքորոշման մասին, բայց նա հարցը լսելուն պես ասաց, որ շատ զբաղված է եւ «ոտի վրա» չի կարող պատասխանել հարցերին։ Արված դիտարկմանը, թե խուսափո՞ւմ է պատասխանել նամակի հետ կապված հարցին, պահանջեց հարգել իր զբաղվածությունն ու ժամանակը։ Միլիտոնյանը հրաժարվեց անգամ մի նախադասությամբ մեկնաբանել նախագահին ուղղված իրենց նամակը։ Փաստորեն, ՀԳՄ-ն ուզում է դիրքորոշում արտահայտել՝ առանց դիրքորոշում ունենալու, ավելին՝ խուսափելով նույնիսկ դրա մասին բարձրաձայնելուց։

Մեզ հետ զրույցում հանձնաժողովի նախագահ Ազատ Եղիազարյանը նշեց, որ դեռ տեղյակ չէ՝ իրենց որոշումը նախագահը հաստատե՞լ է, թե՞ ոչ, միայն նշեց, որ չհաստատելու դեպքում բոլորս կիմանայինք՝ մեծ աղմուկ կլիներ։ Եղիազարյանը տեղյակ չէր նաեւ նախագահին ուղարկած ՀԳՄ նամակի մասին, բայց, ըստ նրա, ցանկացած դեպքում դա նախագահի որոշելիքն է: Նա միաժամանակ ակնարկեց, որ կասկածում է, թե նախագահը կարող է հանձնաժողովի որոշման հետ չհամաձայնել. «Որովհետեւ մեր որոշումը փոխել չի լինի, նա կարող է իրավաբանական այլ ձեւակերպում տալ, որ այս մարդն ստացել է ձայների հարաբերական մեծամասնությունը, եւ շնորհի այդ մարդուն»։ Այն դիտարկմանը, թե ստացվում է, որ ՀԳՄ-ն նախագահին ուղղված իր նամակով, փաստորեն, կասկածի տակ է դնում հանձնաժողովի որոշման արդարացիությունը, ապա Ազատ Եղիազարյանն այդպես չի մտածում. «Հիմա գրողներ են, որոշել են այդպես անել՝ թող անեն, ես հանձնաժողովի դեմ ուղղված բան չեմ տեսնում»։

Հետաքրքրվեցինք, թե, այնուամենայնիվ, հանձնաժողովի որոշումը հօգուտ գրողների՞ է, թե՞ ձեռնպահ դիրքորոշում են հանդես բերել, ըստ հանձնաժողովի նախագահի, իրենք միանշանակ պաշտպանել են գրականության շահերը։ Նշենք նաեւ, որ «գրականության շահը» նախագահի մրցանակի դեպքում նաեւ նյութական բնույթ է կրում, այն է՝ 10 հազար դոլարի չափով մրցանակային ֆոնդ։

Սոնա ԱԴԱՄՅԱՆ

Thursday, March 20, 2014

Նախագահի մրցանակն անտե՞ր մնաց


Մեր երկրում տեղի ունեցող ցանկացած մրցանակաբաշխություն, առավել եւս, եթե այն պետական մակարդակով է անցկացվում, հայտնվում է ուշադրության կենտրոնում, ու միանգամայն հասկանալի է, թե ինչու. նախ սիրում ենք մրցանակներ, պատվոգրեր, մեդալներ, հետո էլ ՀՀ պետական եւ ՀՀ նախագահի մրցանակների դեպքում առկա է 5 մլն դրամի եւ 10 հազար դոլարի չափով մրցանակային ֆոնդ, ինչը պակաս դերակատարում չի ունենում, եթե չասենք՝ գլխավոր։ ՀՀ նախագահի մրցանակը, որ շնորհվում է ամեն տարի, 7 բնագավառներում, այս տարի գրականության մասով հայտնվել է ուշադրության կենտրոնում։

Իսկ խնդիրն այն է, որ գրականության բնագավառում մրցույթի ընդունված աշխատանքների մեջ ներկայացված է բանաստեղծ, մանկագիր Ղուկաս Սիրունյանի «Իմ թվերը» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որը, պարզվում է, հեղինակի «Վերջին խոսքի պես» գրքի վերահրատարակությունն է՝ մի քանի համալրված գործերով։ Կրկնությունը, որոշ խոսակցությունների համաձայն, կազմում է գրքի մոտ 70 տոկոսը։ Մինչդեռ, ըստ կանոնակարգի, «եթե աշխատանքը կամ նրա մի մասն ընդգրկված է եղել նախորդ տարիներին ներկայացված աշխատանքում, ապա այն չի կարող մասնակցել մրցույթին»: Այսինքն՝ անգամ մի քանի գործի ներառումը բացառվում է, ինչը, փաստորեն, հանձնաժողովը կամ չի նկատել, կամ չնկատելու է տվել։ Իսկ նախագահի մրցանակին, բացի Ղուկաս Սիրունյանի «Իմ թվերը» բանաստեղծությունների ժողովածուից, հավակնում է եւս 8 գործ՝ Արեւշատ Ավագյանի «Ինքնության գույնն ու իմաստը» գիրքը, Սմբատ Արունյանի (Մուրադյան)` «Մեգ» վիպակը եւ պատմվածքները, Հովհաննես Երանյանի` «Ողորմություն Ֆրոսյային» պատմվածքների ժողովածուն, որը ներկայացված է «Անտարես մեդիա հոլդինգի» կողմից, Անահիտ Թոփչյանի «Տագնապ» վեպը, Բակուրի (Բորիս Կարապետյան) «Շուշեցու հիշատակարանը» պատմավեպը, Սամվել Մարգարյանի «Սրբազան լեռնաշխարհ» բանաստեղծությունների ժողովածուն, Շանթ Մկրտչյանի «Արտացոլանքը հեռու, բազմադեմ» բանաստեղծությունների ժողովածուն եւ Հրաչյա Սարիբեկյանի «Երկվորյակների արեւը» վեպը։

Նախօրեին մենք կապվեցինք հանձնաժողովի նախագահ գրականագետ Ազատ Եղիազարյանի հետ, ով մեզ հետ զրույցում նշեց, որ տեղյակ է այդ խոսակցություններին, մեկ անգամ արդեն ստուգել, համեմատել են, բայց, ըստ երեւույթին, նոր ստուգման կարիք կա: Ապա խնդրեց սպասել մեկ օր, որովհետեւ հաջորդ օրը հանձնաժողովը քննարկելու է այդ հարցը եւ վերջնական որոշում կկայացնի՝ գիրքը հավակնո՞ւմ է մրցանակի, թե՞ դուրս է գալիս քվեարկությունից։

«Ընդունման ժամանակ որեւէ մեկը պարտավոր չէ դնել, մեկ-մեկ ստուգել, հեղինակը գիտի, որ ինքը պետք է ներկայացնի նոր ժողովածու, իսկ գործերն ընդունում է համահայկական հիմնադրամի ներկայացուցիչը»,-ասաց նա, ապա հավելեց, որ դա, հավանաբար, հեղինակի անտեղյակության արդյունքն է։

Ի վերջո, երեկ երեկոյան տեղի ունեցած հանձնաժողովի նիստը որոշել է, որ կանոնակարգային խախտում կա, բայց դա, ինչպես ընդգծեց Եղիազարյանը, գրքի որակի հետ կապ չունի. «Բնականաբար, պետական պրոցեսից Ղուկաս Սիրունյանի գիրքը դուրս է մնում, այսինքն՝ որոշումն այդպես էլ պիտի լիներ, ուրիշ ելք չկար»,-նշեց Եղիազարյանը։ Ինչ վերաբերում է կրկնությունների չափին, ապա, ըստ հանձնաժողովի նախագահի, դրանք բավականին շատ են կազմում, հիշելով, որ նման նախադեպ նախկինում էլի եղել է, երբ 2 գիրք կրկնության համար չի ընդունվել ու դուրս է մնացել մրցույթից։

Սակայն, ինչպես մեզ հայտնի դարձավ օրվա վերջում, նիստի ժամանակ հանձնաժողովի անդամները ոչ միայն քննարկել, այլ նաեւ քվեարկել են 2-րդ փուլ անցած 3 գրքերի համար, ու քանի որ այդ 3-ի մեջ է եղել նաեւ Ղուկաս Սիրունյանի «Իմ թվերը» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որը հանձնաժողովը կրկնության պատճառով դուրս է թողել հետագա պայքարից, ապա մրցույթը ծավալվել է 2 գրքերի շուրջ՝ Արեւշատ Ավագյանի «Ինքնության գույնն ու իմաստը» գրքի եւ Հովհաննես Երանյանի «Ողորմություն Ֆրոսյային» պատմվածքների ժողովածուի միջեւ։ Ավելին, քանի որ ձայները հետաքրքիր կերպով են բաշխվել, հանձնաժողովը որոշել է այս տարի մրցանակ չտալ գրականության ոլորտում։ Թե ինչքանով է այդ որոշումը հավաստի, նորից փորձեցինք ճշտել հանձնաժողովի նախագահ Ազատ Եղիազարյանից, ով, սակայն, նշեց, որ, էթիկայից ելնելով, չի կարող պատասխանել, ընդգծելով միայն, որ երկար ու լարված նիստ են ունեցել, եւ իրենց որոշումն ընդամենը առաջարկություն է, որը պետք է հաստատի նախագահը։ Դրանից հետո նոր միայն կհայտարարվի իրենց որոշման մասին։

Սոնա ԱԴԱՄՅԱՆ